Stając się pracownikiem, czyli nawiązując swój pierwszy w życiu stosunek pracy, przyjmujesz na siebie pewne określone prawa i obowiązki. Sprawdź, do czego masz prawo i co musi Ci zagwarantować pracodawca.

Umowa – negocjuj warunki

Jeżeli masz jakikolwiek wpływ na formę prawną umowy zastanów się dobrze, która będzie dla Ciebie najlepsza. Umowa umowie nie równa. Nawet jeżeli musisz dostosować się do rodzaju umowy, którą gwarantuje firma, zawsze masz prawo negocjować poszczególne jej warunki. Każda umowa o pracę powinna być zawarta na piśmie i określać następujące elementy: rodzaj umowy i wykonywanej pracy (stanowisko, funkcja), miejsce wykonywanej pracy, wymiar czasu pracy, termin rozpoczęcia oraz wynagrodzenie ze wskazaniem składników wynagrodzenia. Jeśli w umowie nie został określony termin rozpoczęcia pracy, to za termin ten uważa się dzień zawarcia umowy.

Wyróżniamy kilka rodzajów umów:

• Umowa na okres próbny
  Ten rodzaj umowy umożliwia pracodawcy sprawdzenie Twoich umiejętności, a Tobie ocenić swoje predyspozycje do danej pracy i warunki zatrudnienia. Zawarcie tej umowy nie jest obowiązkowe i zależy tylko od woli stron, ale zawsze musi to być pierwsza umowa między tymi samymi podmiotami.
  
• Umowa na czas określony
  Wielu pracodawców decyduje się na taką umowę, m.in. ze względu na krótszy okres jej wypowiedzenia oraz brak obowiązku wskazywania przyczyny rozwiązania umowy. Uzgadniając warunki umowy strony same określają czas jej trwania. Umowa może zostać zawarta na kilka dni, miesięcy albo lat i może być poprzedzona umową na okres próbny. Umowa wygasa z datą wskazaną w jej treści.
  Pamiętaj! Zawarcie trzeciej umowy na czas określony z tym samym pracownikiem, bez miesięcznej przerwy między kolejnymi umowami, jest równoznaczne w skutkach prawnych z zawarciem umowy o pracę na czas nieograniczony.
  
• Umowa na czas wykonania określonej pracy
  Zawiera się ją w celu wykonania konkretnego, z góry ograniczonego w czasie zadania. W praktyce takie umowy są zawierane dla realizacji prac dorywczych i sezonowych. 
  Pamiętaj! Takiej umowy nie można wypowiedzieć, a jej koniec przypada na dzień ukończenia określonej w niej pracy.
  
• Umowa na czas nieokreślony
  Jest to najkorzystniejsza dla pracownika umowa, ponieważ nie zawiera terminu końcowego. Aby przestała obowiązywać należy ją wcześniej rozwiązać, zachowując przy tym określony okres wypowiedzenia.
  Pamiętaj! Umowa ta może być wypowiedziana przez pracodawcę tylko z uzasadnionych powodów.
  
• Umowa na zastępstwo
  Jest to szczególny rodzaj umowy na czas określony. Pracodawca może zatrudnić Cię na zastępstwo, jeżeli zachodzi konieczność zastąpienia pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy.

Wynagrodzenie

Masz prawo do otrzymywania, a pracodawca obowiązek do przekazania wynagrodzenia za wykonaną pracę w wysokości i terminie ustalonym oraz zawartym w umowie. Pieniądze powinieneś dostać do rąk własnych, chyba że wcześniej uzgodniliście z pracodawcą inną formę płatności (np. przelew bankowy). Pamiętaj, że obecnie minimalna płaca krajowa wynosi 899 zł brutto, a na wypłatę oprócz pensji zasadniczej mogą składać się premie i nagrody. Te pierwsze muszą zostać wypłacone, jeżeli pracownik spełni wcześniej określone kryteria, nagrody z kolei oparte są na całkowitej dowolności pracodawcy i mają charakter uznaniowy.

Urlop

Kodeks pracy gwarantuje Ci prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego i nie możesz się tego prawa zrzec. Pierwszy urlop możesz wziąć już po miesiącu pracy. Z upływem każdego miesiąca pracy uzyskujesz prawo do urlopu w wymiarze 1/12 wymiaru, jaki przysługuje Ci po roku. W kolejnym roku masz prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego.

Liczba dni przysługującego urlopu zależy od Twego stażu pracy, do którego liczą się lata przepracowane oraz te, w czasie których zdobywałeś wykształcenie. I tak: absolwent zasadniczej szkoły zawodowej zyskuje dzięki temu 3 lata pracy, technikum - 5 lat, ogólniaka - 4 lata, szkoły policealnej - 6 lat, a wyższej uczelni - aż 8 lat. Okresów nauki nie sumuje się (liczy się tylko ostatni etap edukacji). Do stażu pracy zalicza Ci się wszystkie okresy zatrudnienia.

Na początku Twój urlop będzie wynosił 20 dni. Jeżeli jesteś zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy nabywasz prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do wymiaru czasu pracy, np. będąc zatrudnionym na pół etatu otrzymasz tylko 10 dni urlopu.

Urlopu udziela się w te dni, w które powinieneś przyjść do pracy zgodnie z rozkładem czasu pracy. A więc w dni wolne, np. soboty, niedziele i święta urlopu się nie udziela, chyba że jesteś zatrudniony w firmie, gdzie praca jest dozwolona także w niedziele i święta. Wówczas urlop jest udzielany w święto, jeśli jest to Twój normalny dzień pracy.

Pamiętaj! Istnieje coś takiego, jak urlop na żądanie, co oznacza, że pracodawca musi Ci udzielić do 4 dni urlopu wypoczynkowego w roku, we wskazanym przez Ciebie terminie, przy czym wniosek o to możesz złożyć nawet w dniu rozpoczęcia takiego urlopu.

Określony czas pracy

Jednym z podstawowych obowiązków pracownika i pracodawcy jest przestrzeganie określonego w umowie czasu pracy. Oznacza to, że masz prawo do reagowania, jeżeli ten czas wydłuża się i nie jest traktowany jako nadgodziny, za które powinieneś dostać dodatkowe wynagrodzenie. Czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i 40 godzin w pięciodniowym tygodniu pracy. Praca wykonywana ponad normy czasu pracy jest pracą w godzinach nadliczbowych. Za pracę w godzinach nadliczbowych przysługuje Ci czas wolny albo dodatek pieniężny do wynagrodzenia w wysokości 50 proc. (za dodatkową pracę w dni powszednie oraz w niedziele i święta będące dla Ciebie dniami pracy) lub 100 proc. wynagrodzenia (za dodatkową pracę w nocy oraz w wolne niedziele i święta, a także w dni wolne należące się zamiast przepracowanych niedziel).

W każdym tygodniu, poza niedzielą, przysługuje Ci jeden dzień wolny od pracy, przy czym nie musi to być sobota. Jeśli pracodawca Ci go nie udzieli, w następnym tygodniu powinieneś otrzymać dwa dni wolne od pracy.

Pracodawca powinien zagwarantować Ci w każdej dobie co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku oraz co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku na tydzień.
Pamiętaj! Jeśli pracodawca sam udzieli Ci, w zamian za pracę w nadgodzinach, czasu wolnego, to za każdą przepracowaną nadgodzinę należy się półtorej godziny wolnego. Ale jeżeli o wolne w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych wystąpisz sam, to wówczas za jedną godzinę pracy przysługuje Ci jedna godzina czasu wolnego.

Praca w bezpiecznych warunkach

Masz także prawo do reagowania i odpowiedniego zachowania, jeżeli pracodawca nie zagwarantuje Ci bezpiecznych warunków do pracy. Pracodawca jest zobowiązany zapewnić Ci przeszkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Wszystkie szkolenia powinny odbywać się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. W ramach szkolenia ogólnego pracownik powinien zostać zapoznany z podstawowymi przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy zawartymi w Kodeksie Pracy, zasadami bhp obowiązującymi w danej firmie oraz zasadami udzielania pierwszej pomocy.

Instruktaż stanowiskowy natomiast ma na celu zapoznanie pracownika z zagrożeniami występującymi na konkretnym stanowisku pracy i metodami bezpiecznego wykonywania określonej pracy.

Pamiętaj! Jesteś zobowiązany potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy. Takie oświadczenie powinno być przechowywane w Twoich aktach osobowych.

Badania lekarskie

Każdy nowy pracownik podlega wstępnym badaniom lekarskim. Badania te mają na celu stwierdzenie braku przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Pracodawca nie może dopuścić Cię do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy.

Pamiętaj! Za czas niewykonywania pracy, w związku z przeprowadzanymi badaniami, zachowujesz prawo do wynagrodzenia, a w razie przejazdu na te badania do innej miejscowości przysługuje Ci zwrot kosztów podróży.

Inne obowiązki pracownika, które wynikają m.in. z Kodeksu Pracy to:

• wykonywanie poleceń przełożonego
• przestrzeganie regulaminu pracy i ustalonego porządku
• dbanie o dobro zakładu pracy
• ochrona mienia zakładu
• zachowanie w tajemnicy informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę
• przestrzeganie tajemnicy określonej w odrębnych przepisach
• przestrzeganie zasad współżycia społecznego

Pamiętaj! Pracodawca ma obowiązek poinformować Cię na piśmie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę, o:

• obowiązującej dobowej i tygodniowej normie czasu pracy
• częstotliwości wypłaty wynagrodzenia za pracę
• urlopie wypoczynkowym
• długości okresu wypowiedzenia umowy.

Jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy powinien poinformować Cię dodatkowo o:

• porze nocnej
• miejscu, terminie i czasie wypłaty wynagrodzenia
• przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy.

Aneta Tondos

Szukaj ofert pracy

Np.: Programista Warszawa (oddzielaj słowa spacjami)

Kontakt z nami