Deklaracja nazywana również Procesem Bolońskim, została początkowo podpisana przez ministrów odpowiedzialnych za szkolnictwo w 29 państwach europejskich. Umowa weszła w życie pod koniec lat 90 – tych i zapoczątkowała proces bardzo istotnych zmian w systemach edukacyjnych, które w konsekwencji zmierzać mają do utworzenia Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego (European Higher Education Area). Proces Boloński uznawany jest za jedną z najważniejszych prób reformy szkolnictwa wyższego i nadania mu europejskiego wymiaru.

Trochę historii

Dokumentami określającymi sam charakter bolońskiego szczytu są wszelkie deklaracje i komunikaty podpisane przez osoby odpowiedzialne za szkolnictwo wyższe. Pierwszą deklaracją, która bezpośrednio poprzedzała Proces Boloński była tzw. Deklaracja Sorbońska, podpisana w maju 1998 roku. Propagowała ona ideę „harmonizacji" struktury systemów szkolnictwa w celu zwiększenia mobilności i poprawy zatrudnienia. Motywy te zostały następnie podjęte i rozwinięte w samej już Deklaracji Bolońskiej. Kolejnymi ważnymi dla tego procesu dokumentami, zwiększającymi zakres podejmowanych działań oraz wzrost zainteresowania tworzeniem Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego, były Komunikaty: Praski z maja 2001 roku oraz Berliński z września 2003 roku.

Cele Procesu Bolońskiego

Proces Boloński zawiera w swojej formule szereg kluczowych postulatów, które mają pomóc w tworzeniu międzynarodowej przestrzeni dla szkolnictwa. Za najważniejsze elementy całego układu uznano:
- wprowadzenie systemu „łatwo czytelnych" i porównywalnych stopni (dyplomów),
- wprowadzenie studiów dwustopniowych, które następnie w Komunikacie Berlińskim zostały rozszerzone o studia trzeciego stopnia, czyli studia doktoranckie,
- wprowadzenie punktowego systemu rozliczania osiągnięć studentów – ECTS, który w zamyśle miał znacznie ułatwić i maksymalnie usprawnić międzynarodową wymianę studentów,
- usuwanie przeszkód organizacyjnych utrudniających mobilność studentów oraz pracowników,
-  współdziałanie w zakresie jakości kształcenia,
-  propagowanie problematyki europejskiej w kształceniu.

Do tej listy postulatów, dodano jeszcze kolejne wynikające ze Szczytu Praskiego a mianowicie:

-  współdziałanie uczelni i studentów w realizacji Procesu Bolońskiego,
-  propagowanie atrakcyjności Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego poza Europą,
-  rozwój kształcenia interdyscyplinarnego.

Realizacja Procesu

Koordynacją i realizacją postulatów bolońskich na szczeblu międzynarodowym zajmuje się specjalnie powołana do tego celu tzw. Grupa Kontynuacji (Bologna Follow-up Group) jak również Rada (Board). W skład Grupy Kontynuacji wchodzą przedstawiciele 40 krajów, które uczestniczą w Procesie Bolońskim, a także przedstawiciele Komisji Europejskiej. Zadaniem tego zgromadzenia jest planowanie działań wynikających z wcześniejszych ustaleń zatwierdzonych przez ministrów. Na szczeblu kraju, realizacja założeń Procesu Bolońskiego spoczywa w rękach właściwego ministra. W Polsce jest nim prof. zw. dr hab. Michał Seweryński. Do jego głównych zadań w zakresie deklaracji, należy inicjowanie zmian legislacyjnych a także prowadzenie kampanii informacyjno – promocyjnej oraz wprowadzanie mechanizmów stymulujących aktywną postawą środowiska akademickiego wobec idei tworzenia Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Na oficjalnej stronie ministerstwa – http://www.mein.gov.pl - można zdobyć dodatkowe informacje dotyczące edukacji jak i samej Deklaracji Bolońskiej.

Proces Boloński w Polsce

Polska w równym stopniu, co inne kraje europejskie zajmuje się wdrażaniem postulatów bolońskich. Dbając o jakość szkolnictwa wyższego, powołano w styczniu 2002 roku Państwową Komisję Akredytacyjną, obejmującą swym działaniem całe szkolnictwo cywilne, zarówno państwowe jak i niepaństwowe, w tym również wyższe szkoły zawodowe. Komisja składa się z 70 członków powołanych przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Do jej kompetencji należy przede wszystkim ocena jakości kształcenia na uczelniach. Opinia Państwowej Komisji Akredytacyjnej jest podstawą dla decyzji Ministra w sprawie przyznania uprawnień do prowadzenia studiów wyższych, ich zawieszania lub wycofania. Do zadań Komisji należy również opiniowanie wniosków o utworzenie nowych uczelni oraz utworzenie przez uczelnię filii lub wydziału zamiejscowego.

Udało się również wprowadzenie w Polsce dwustopniowości studiów. Na ogólną liczbę 104 istniejących kierunków, po wyłączeniu 6 (prawo, farmacja, stomatologia, psychologia, weterynaria, kierunek lekarski), które realizowane są na poziomie jednolitym magisterskim, uznać można - w pewnym uproszczeniu, że 98 kierunków może być prowadzonych jako studia zawodowe i uzupełniające magisterskie. Oznacza to, że 94% kierunków studiów wyższych w Polsce może być prowadzona w trybie dwustopniowym. Projekt nowej ustawy o szkolnictwie wyższym przewiduje obowiązek wprowadzenia dwustopniowości studiów, z wyjątkiem 6 wspomnianych  kierunków.

Kolejną ważną rzeczą, którą można zaliczyć do udanych jest wprowadzanie punktów kredytowych wzorowanych na ECTS. Ogromna liczba uczelni wyższych, korzystając z możliwości stworzonych przez projekty Tempus/Phare, a obecnie - Sokrates/Erasmus, opracowały system punktów opierając się na doświadczeniach krajów europejskich stosujących już ECTS.
[Więcej na temat stosowania punktów zamiast ocen, można przeczytać w artykule "Europejski System Transferu Punktów (ECTS)].

W związku z bardzo dynamicznym rozwojem Procesu Bolońskiego i potrzebą jego dalszego promowania, Minister Edukacji powołał specjalny zespół promotorów, którzy „opiekują się" największymi uczelniami w Polsce. Dla przykładu, na Politechnice Wrocławskiej taką osobą jest Janusz Pawlikowski. Zadaniem Zespołu jest w szczególności promocja założeń Procesu Bolońskiego w środowisku akademickim. Członkowie Zespołu pełnią rolę doradców we wdrażaniu procesu, m.in. wprowadzania systemu punktów ECTS, dwustopniowości kształcenia itd. Zajmują się również: organizacją seminariów i warsztatów szkoleniowych w zakresie zagadnień związanych z realizacją Procesu Bolońskiego, propagowaniem problematyki bolońskiej na konferencjach i seminariach organizowanych przez środowisko akademickie, przeprowadzaniem wizyt o charakterze doradczo - monitoringowym w uczelniach.

Potrzeba zmian

Istotną rzeczą w realizacji tego programu i innych mu podobnych o międzynarodowym zasięgu jest opinia, jaką mają na jego temat uczelnie oraz studenci. Zdecydowana większość szkół wyższych widzi potrzebę uczestniczenia w tworzeniu Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego. Ponad 2/3 rektorów z całej Unii Europejskiej uznaje konieczność szybkiego wdrażania Procesu Bolońskiego. W ogromnej liczbie szkół wyższych został powołany koordynator, który ma czuwać nad prawidłowym wprowadzaniem postanowień bolońskich. Jeżeli chodzi o studentów, to również wyrażają oni poparcie dla postulatów zawartych w procesie. Widzą w nim swoją szansę na większą elastyczność i mobilność w odbywaniu studiów, a także rozszerzenie możliwości indywidualnego zdobywania wykształcenia.

Drugi wymiar

Wszystkie zmiany zawarte w Procesie Bolońskim dotyczą w głównej mierze szkolnictwa wyższego. Dają możliwość stworzenia jednolitego systemu kształcenia, który będzie powszechny i dostępny dla wszystkich. Postulaty bolońskie mają również na celu pomoc w podnoszeniu kwalifikacji, a przez to atrakcyjności młodych ludzi na rynku pracy, nie tylko krajowym, ale również międzynarodowym. Wszystkie wprowadzane innowacje mają także charakter polityczny. Inicjatywa inspirowana przez Komisję Europejską ma być rozwiązaniem takich problemów jak bezrobocie czy niedoskonałości w kształceniu na wyższych uczelniach, z którymi boryka się większość krajów europejskich.

Paulina Maik

Szukaj ofert pracy

Np.: Programista Warszawa (oddzielaj słowa spacjami)

Kontakt z nami